دیپلماسی در اندیشه رهبر شهید؛ سیاست خارجی بر پایه عزت، حکمت و مصلحت
در این یادداشت، کوشیده شده تا با مروری کوتاه بر دیدگاههای رهبر معظم شهید جمهوری اسلامی ایران در حوزه سیاست خارجی، جایگاه دیپلماسی را بهعنوان ابزاری برای تأمین منافع ملی، حفظ عزت کشور، گسترش روابط سازنده با کشورهای اسلامی و تقویت اقتدار جمهوری اسلامی تبیین شود و نشان داد که این اندیشهها سرمایهای راهبردی و ماندگار برای نظام اسلامیبه شمار میروند.
بسمه تعالی
در شرایطی که امت اسلامی و آزادگان جهان سوگوار فقدان شخصیتی بیبدیل و رهبری عظیمالشأن هستند، نگارش درباره اندیشهها و منویات رهبر شهیدی که دیدگاههای ایشان در عرصههای مختلف، بهویژه در حوزه سیاست خارجی، همچون گوهری تابناک میدرخشد، کاری دشوار است. عظمت شخصیت و ژرفای اندیشههای ایشان به اندازهای است که بیان همه ابعاد آن در قالب یک یادداشت کوتاه امکانپذیر نیست.
بیتردید این نوشتار گنجایش بررسی و تبیین جامع دیدگاههای معظمله (ره) در زمینه سیاست خارجی را ندارد؛ چراکه این اندیشهها، افزون بر غنا و استحکام نظری، چارچوب و ارکان سیاستگذاری نظام اسلامی در این حوزه را به بهترین شکل تبیین کرده و گنجینهای ارزشمند و ماندگار به شمار میروند که حفظ و پاسداری از آن وظیفهای همگانی است.
در اندیشه سیاسی رهبر معظم شهید جمهوری اسلامی ایران، سیاست خارجی همواره از جایگاهی ممتاز برخوردار بوده و دیپلماسی بهعنوان ابزاری کارآمد برای اقتدار نظام معرفی شده است. از منظر ایشان، دیپلماسی صرفاً وظیفه وزارت امور خارجه نیست، بلکه مسئولیتی متعلق به همه ارکان نظام است و باید در خدمت تأمین منافع ملی و پیشبرد اهداف کشور قرار گیرد.
ایشان با بصیرت، تیزبینی و امانتداری، خط و مکتب حضرت امام خمینی (ره) را در عرصه سیاست خارجی استمرار بخشیدند و با پافشاری بر اصول، ارزشها و عزت ملی، همواره بر صیانت از هویت نظام اسلامی تأکید داشتند. در نگاه ایشان، ستون فقرات سیاست خارجی، فهم صحیح مصلحت کشور بر پایه حفظ عزت، خردورزی، واقعبینی و سنجیدگی در اداره امور و مقتضیات حکمرانی است.
رهبر معظم شهید همواره بر ابتکار عمل، مهارت، هوشمندی، سرعت در تصمیمگیری، پیگیری مستمر و برنامهریزی جامع و دقیق از سوی کارگزاران سیاست خارجی تأکید میکردند. همچنین تحقق عدالت، دفاع از حقوق مسلمانان و ملت شریف ایران، ایستادگی در برابر قدرتهای زورگو، تقویت هویت، عزت و اقتدار ملی، پاسداری از ارزشهای نظام، پایبندی به مبانی اسلامی، توکل به خداوند و حفظ و ارتقای عظمت ملت ایران را سرلوحه فعالیتهای دیپلماتیک میدانستند.
از دیگر محورهای مورد تأکید ایشان، تقویت روابط خارجی سالم، سازنده و مبتنی بر احترام متقابل با کشورهای همسایه، اسلامی و سایر دولتهای غیرمحارب بود. بر همین اساس، جهتگیری کلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را گسترش روابط بدون تنش و تقویت همکاری با کشورهای اسلامی و دیگر دولتهای غیرمتخاصم معرفی میکردند.
رهبر شهید، دیپلماسی را عرصه تعامل، رقابت و تأمین منافع ملی با تکیه بر مؤلفههای قدرت ملی میدانستند و معتقد بودند سیاست خارجی زمانی موفق خواهد بود که با شناخت دقیق ظرفیتها، سرمایهها و توانمندیهای کشور، بیشترین بهره را برای تأمین منافع عالیه جمهوری اسلامی ایران فراهم آورد.
ایشان توجه ویژهای به نیروی انسانی وزارت امور خارجه داشتند و همواره تأکید میکردند که دیپلماتهای جمهوری اسلامی ایران باید نمایندگان شایسته ملت باشند؛ افرادی برخوردار از ایمان، خودباوری و اعتقاد راسخ به مبانی فکری و سیاسی انقلاب اسلامیکه بتوانند تصویری شایسته از ملت ایران در عرصه بینالمللی ارائه دهند. همچنین استقلال، عزت و منزلت ملت ایران را بزرگترین سرمایه کشور میدانستند و بر بهرهگیری حداکثری نمایندگیهای سیاسی از همه ظرفیتها و امکانات برای صیانت از این جایگاه و تحقق مطالبات ملت تأکید میکردند.
معظمله همچنین بر این باور بودند که اداره موفق کشور در گرو برخورداری از دیپلماسی کارآمد، توانمند و مبتنی بر قدرت تبیین و اقناع منطقی مواضع جمهوری اسلامی ایران در مسائل مختلف است. از نگاه ایشان، حضور فعال، اثرگذار و جهتبخش در تحولات سیاسی و اقتصادی جهان، شناخت دقیق روندها و لایههای پنهان تصمیمات و اقدامات منطقهای و بینالمللی و نیز تلاش برای خنثیسازی تهدیدهای علیه ایران و گسترش عمق راهبردی کشور، از مهمترین وظایف دستگاه سیاست خارجی به شمار میرود.
گفتنی در این زمینه بسیار است و این یادداشت کوتاه هرگز توان تبیین همهجانبه اندیشههای زلال، راهگشا و ماندگار رهبر معظم شهید در حوزه دیپلماسی را ندارد. ازاینرو، به همین مقدار بسنده کرده و به سهم اندک خود، علو درجات آن فقید بیبدیل و عظیمالشأن ایران اسلامی را از درگاه خداوند متعال مسئلت میکنیم. امید آنکه روح بلند ایشان همچنان حامی و پشتیبان معنوی کشور عزیزمان باشد و یاد و نامشان برای همیشه در تاریخ این سرزمین جاودانه بماند.